Apangata Ra Samaveshikan : Class 12 Social Notes

पाठ : ४ अपागता र समावेशीकरण
तलका नको उर दि नहुोस्
(क) यसलाई अपागता भएका व्यक्ति र उनीहरूको सुविधाका लागि आफूले गर्नुपर्ने कर्तव्यका बारेमा आफ्नो धारणा स्पष्ट गर्नुहोस्।
उत्तर: अपागता भएका व्यक्ति र उनीहरूको सुविधाका लागि आफूले गर्नुपर्ने कर्तव्य यहीनुसार छन्:
– मलाई यदि कसैको हात छैन भने, त्यस्तो व्यक्ति ले काम गर्न सजिलो बनाउन सहयोग गर्नु मेरो कर्तव्य ठानेको छु।
– यदि कोही खुट्टा गुमाएका अपागता भएका छन् भने, त्यस्तो व्यक्तिलाई गतिसमेत पुर्याउन मेरो कर्तव्य ठानेको छु।
– मोटरको व्यवस्था गरि पन चाहने अपागता भएका व्यक्तिलाई विद्यालयसम्म पुर्याउने मेरो कर्तव्य ठानेको छु।
– रायले निर्माण गरेको अपागता सम्बन्धी कानुनलाई आमसात गर्दै कानुनको पालनामा सहयोग गर्नु मेरो कर्तव्य ठानेको छु।

(ख) नेपालमा अपागतालाई कसरी वर्गीकरण गरिएको छ?
उत्तर: अपागताको कारणलाई विभिन्न प्रकारका वर्गीकरण गरिएका छन्:
– शारीरिक अपागता: मांसपेशी र जोरी तथा हड्डीको बनावट एवं संचालनमा समस्याका कारण कुनै व्यक्तिको अग्रको संचालन, योग र हिँडडुलमा समस्या आउनु शारीरिक अपागता हो। यसैगरी शारीरिक अग्नि हिनता, हड्डी मांसपेशी विकलांगता, जोरी र मांसपेशीसम्बन्धी समस्याका कारण उत्पन्न शारीरिक अपागता पनि यसै अन्तर्गत पर्छ।
– दृष्टि सम्बन्धी अपागता: कुनै व्यक्तिले आँखाले देख्न नपाउने अवस्थालाई दृष्टि सम्बन्धी अपागता भनिन्छ। दृष्टि सम्बन्धी अपागता पनि तीन किसिमका हुन्छन्। तीमा दृष्टिहीनता, न्यून दृष्टि र पर्णहिन दृष्टि समावेश हुन्छ।
– श्रवण सम्बन्धी अपागता: श्रवणको संरचना ठीक नभएको र आवाज पहिचान गर्न नसक्ने अवस्थालाई श्रवण सम्बन्धी अपागता भनिन्छ।
– वर्णनात्मक अपागता: श्रवण र दृष्टि सम्बन्धी दुवै अपागता भएको अवस्थालाई वर्णनात्मक अपागता भनिन्छ।
– बोलचाल सम्बन्धी अपागता: मानसिक र मानसिक अपागताको कारण बोलीको उतार चढावमा कठिनाई, बोला नहुने, बोलीका शब्दहरू र अन्य शब्दहरूको दोहोर्याउने अवस्थालाई बोलचाल सम्बन्धी अपागता भनिन्छ।
– मानसिक वा मनोसामाजिक अपागता: मानसिक र मानसिक अपागताको कारण समय र जागरूकता अभाव, फुर्ति, मृत्युसंवेदनशक्ति, भाषा र गणना सम्बन्धी बौद्धिक कार्यमा समस्याका कारणले उमेर र परिस्थितिका अनुसार व्यवहार गर्न समस्या हुने अवस्थालाई मानसिक वा मनोसामाजिक अपागता भनिन्छ।
– बौद्धिक अपागता: उमेरको वृद्धिसँगै बौद्धिक जागरूकताको विकास हुन नसक्ने कारणले उमेर वा वातावरणमा सामान्य कार्य गर्न समस्या उत्पन्न हुने अवस्थालाई बौद्धिक अपागता भनिन्छ।
– अनुवंशिक रताव: अनुवंशिक असरका कारण रगतमा विकृति आई रगतको सामान्य कार्यमा समस्या आउने शारीरिक अवस्थालाई अनुवंशिक रताव सम्बन्धी अपागता भनिन्छ।
– अटिजम सम्बन्धी अपागता: मानसिक विकलांगता वा त्यस्को विकाससँग सम्बन्धित समस्याले अटिजमको विशेषतामा देखाउने अपागताहरू हुन्।
– बहुअपागता: एउटै व्यक्तिमा विभिन्न प्रकारका अपागताहरू भएका अवस्थालाई बहुअपागता भनिन्छ।

(ग) अपागता भएका व्यक्ति लाई दया होइन सहयोग र समानको खाँचो छ। यस भनाइमा आफ्नो विचार समेटेर एक सम्पादकीय तयार पार्नुहोस्।
उत्तर: सम्पादकीय
नेपाल समाजिक कार्यमा, होस् वा मानसिक तथा शारीरिक कार्यमा, अपागता भएका व्यक्तिहरूले दिएको योगदान उच्च रहेको छ। यसैले उनीहरूलाई दया र कठोरता भन्नुको सट्टा अवसर दिई ठूलो काम गर्न सक्षम बनाउन सक्छ। उनीहरूलाई सहयोग र समानको साथ शिक्षा, कार्यक्षेत्र र रोजगारमा समान पहुँच, अपागतिको संरचना र कानूनी, विशेष सामाजिक सुरक्षा, पुनःस्थापना, सामाजिक भेदभावबाट मुक्ति, निर्णय-निर्माण प्रक्रियामा अपागता भएका व्यक्तिको सहभागिता लगायत आवश्यक कार्यहरूको बढावा दिनु पर्छ। यसैले अपागता भएका व्यक्तिहरूलाई दया होइन सहयोग र समानको खाँचो छ।

(घ) अपागता भएका व्यक्ति प्रयोग गर्ने विभिन्न कार्यका उपकरणहरूको छोटो परिचय दिनुहोस्।
उत्तर:

• वशैखि: अपागता भएका व्यक्तिको लागि खुट्टामा असहजता भएका व्यक्तिहरूको लागि प्रयोग गरिने उपकरण हो वशैखि। यसले हिँडडुल गर्न सहज बनाउँछ।
• वीलचियर/ साइकल: यो पनि एक अपागतिको उपकरण हो जसले हिँडडुल गर्न मद्दत गर्छ।
• कृत्रिम हात: यो पनि एक अपागतिको कृत्रिम उपकरण हो। यसले दैनिक कार्यहरू गर्न मद्दत पुर्याउँछ र हात गुमाएका व्यक्तिहरूलाई सहयोग गर्दछ।