Surakshit Evam Maryadit Aapravashan

पाठ ७: सुरक्षित एवं मर्यादित आवासन

१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस्:

(क) आवासी कामदारले भोग्नुपर्ने मुख्य समस्या र चुनौतीहरू उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर:
आवासी कामदारहरूले विभिन्न समस्या र चुनौतीहरू सामना गर्नुपर्दछ। रोजगारमा जाने व्यक्तिको सुरक्षा, आवासी कामदारहरूको अधिकार, तथा मर्यादित कामको अवसर अभावका कारण धेरै युवा घरपरिवारविहीन र वेपत्ता भएका छन्।

मुख्य समस्या र चुनौतीहरू निम्नानुसार छन्:

• अवैधानिक रोजगार प्रक्रिया: कामदारहरू अनौपचारिक, गैरपारदर्शी छनोट प्रक्रियाबाट गुज्रिन बाध्य छन्।
• शोषण र ठगी: धेरै आवासी कामदारहरू अत्यधिक शुल्क तिर्न बाध्य हुन्छन्।
• उच्च ब्याजदर: कामदारहरू उच्च ब्याजमा ऋण लिएर विदेश जाने गर्छन्।
• भेदभाव र शोषण: धेरै कामदारहरूले कार्यस्थलमा भेदभाव, जबर्जस्ती श्रम, तथा मानव तस्करी जस्ता समस्याहरू सामना गर्नुपर्छ।
• सामाजिक सुरक्षा र कानुनी संरक्षणको अभाव: उनीहरू कानुनी सुरक्षाबाट बञ्चित हुन्छन्।
• सुरक्षाको कमी: धेरै कामदारहरू कठिन तथा जोखिमयुक्त कार्यस्थलमा काम गर्न बाध्य हुन्छन्।

(ख) सुरक्षित आवासनका लागि सरकारले अवलम्बन गरेका नीतिहरूको समीक्षा गर्नुहोस्।

उत्तर:
नेपाल सरकारले वैदेशिक रोजगारलाई सुरक्षित, मर्यादित, र व्यवस्थित बनाउन विभिन्न नीतिहरू अवलम्बन गरेको छ।

• वैदेशिक रोजगार ऐन, २०६४:

  • अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुसार कामदारहरूको अधिकार सुनिश्चित गर्ने।
  • रोजगारदाता कम्पनीहरूसँग स्पष्ट सम्झौता गर्ने व्यवस्था।
  • पारदर्शिता र गैर-भेदभावपूर्ण नीति अपनाउने।

• स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४:

  • सुरक्षित आवासनका लागि सूचना प्रणाली विकास।
  • सीपमूलक तालिम, वित्तीय साक्षरता, तथा सामाजिक तथा आर्थिक पुनःएकीकरणका कार्यक्रमहरू सञ्चालन।

• वैदेशिक रोजगार प्रवर्द्धन नीति:

  • विदेशबाट फर्केका कामदारहरूको पुनःस्थापना।
  • नेपालमै रोजगारी सिर्जना गर्न नीतिगत पहल।

(ग) सुरक्षित आवासन भनेको के हो?

उत्तर:
सुरक्षित आवासन भन्नाले आवासी कामदारहरूको बसोबास तथा कामका सबै चरणहरूमा सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्नु हो।

यसमा निम्न कुरा समावेश हुन्छ:

1. रोजगारीको स्रोत देशमा सुरक्षा: कामदारहरूले रोजगारी पाउनु अगाडि नै आवश्यक सुरक्षा, कानुनी जानकारी, तथा प्रशिक्षण प्राप्त गर्नुपर्छ।
2. यात्राका क्रममा सुरक्षा: कामदारहरूलाई यात्रा सुरक्षित बनाउन सहयोग पुर्‍याउनु।
3. गन्तव्य देशमा सुरक्षा: कामदारहरूका अधिकार सुनिश्चित गर्दै जबर्जस्ती श्रम, मानव बेचबिखन, तथा शोषण रोकथाम गर्नु।

(घ) सुरक्षित आवासनका लागि नेपालमा गरिएका विभिन्न प्रयासहरूको विवरण तयार गर्नुहोस्।

उत्तर:
नेपाल सरकारले सुरक्षित आवासन सुनिश्चित गर्न विभिन्न योजनाहरू अगाडि सारेको छ:

• वैदेशिक रोजगार प्रवर्द्धन बोर्ड:

  • रोजगारीमा जाने कामदारहरूको क्षमता अभिवृद्धि गर्ने।
  • कानुनी सहायता प्रदान गर्ने।

• नेपाल सरकार तथा अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाहरूको पहल:

  • श्रमिक सुरक्षाका लागि हेल्पलाइन तथा आपतकालीन सहायता केन्द्रहरूको स्थापना।
  • सामाजिक सुरक्षाको पहुँच सुनिश्चित गर्न प्रवासी कल्याणकारी कोष स्थापना।

• सहयोगी संस्थाहरू:

  • नेपाल मानव अधिकार आयोग, प्रवासी कामदार संघ, तथा विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूले सुरक्षित आवासन प्रवर्द्धनका लागि काम गरिरहेका छन्।

(ङ) सुरक्षित आवासनका लागि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाले गरेका योगदानको चर्चा गर्नुहोस्।

उत्तर:
विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाहरूले आवासी कामदारहरूको सुरक्षाका लागि योगदान पुर्‍याएका छन्।

• संयुक्त राष्ट्रसंघ (UNO):

  • १९९० मा "आप्रवासी कामदार तथा तिनका परिवारका सदस्यहरूको अधिकार संरक्षणसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि" पारित।
  • २००३ देखि लागू भएको यस महासन्धिले आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, नागरिक, तथा राजनीतिक अधिकारहरूको रक्षा गर्दछ।

• अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (ILO):

  • प्रवासी श्रमिकहरूको सुरक्षाका लागि ILO Conventions 97 and 143 लागू।
  • मर्यादित कामको अवसर प्रवर्द्धन।

• अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासन संगठन (IOM):

  • सुरक्षित आप्रवासन, क्षमता अभिवृद्धि, तथा मानव तस्करीविरुद्ध पहल।
  • पुनःस्थापनाका लागि सहजीकरण।

• विश्व बैंक (World Bank) र एशियाली विकास बैंक (ADB):

  • वैदेशिक रोजगारबाट आर्जित पूँजीको सही उपयोग गर्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन।
  • प्रवासी श्रमिकका लागि वित्तीय तथा व्यावसायिक सीप विकास कार्यक्रमहरू।