Nepalma Saharikaran Ka Avsar Ra Chunauti : Class 12 Social Notes

पाठ ४: नेपालमा सहरकरणका अवसर र चुनौती

१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस्:

(क) नेपालमा सहरकरणले ल्याएका अवसरहरू उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर:
नेपालमा सहरकरणले निम्न अवसरहरू प्रदान गरेको छ:

• आर्थिक विकास: सहरकरणले विविधता र विशेषतामा आधारित उत्पादन प्रक्रिया तथा सामाजिक-आर्थिक परिवर्तनको वातावरण सिर्जना गर्छ। यसले उन्नत आर्थिक प्रणाली, सार्वजनिक सेवा, उच्च शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, र सामाजिक सुरक्षाको विस्तार गर्न सहयोग गर्दछ।
• नयाँ रोजगारीका अवसरहरू: सहरकरणले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूसँग सहकार्य गर्ने अवसर दिन्छ, जसले रोजगारी सिर्जना गर्छ र दक्ष जनशक्तिको विकासमा टेवा पुर्‍याउँछ।
• लगानीको विस्तार: औद्योगीकरण तथा विदेशी लगानीको वृद्धिमा योगदान पुग्छ, जसले उत्पादन वृद्धि, पुँजीको विकास, र आर्थिक गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्दछ।
• प्रविधि र डिजिटलरण: डिजिटल प्रविधिको प्रयोगले सहरहरूलाई थप व्यवस्थित, प्रविधिमैत्री, तथा आर्थिक रूपले प्रतिस्पर्धी बनाउँछ।

(ख) नेपालमा सहरकरणका प्रमुख चुनौतीहरूको सूची तयार गर्नुहोस्।

उत्तर:
नेपालमा सहरकरणसँग निम्न प्रमुख चुनौतीहरू छन्:

• अव्यवस्थित शहरीकरण: योजनाबिना सहर विस्तार हुँदा आधारभूत सेवाहरूको अभाव हुन्छ।
• ट्राफिक व्यवस्थापन समस्या: अत्यधिक सवारी साधन र उचित यातायात व्यवस्थापनको कमीले समस्या निम्त्याउँछ।
• खुला स्थानको अतिक्रमण: सार्वजनिक पार्क, हरियाली क्षेत्र, र खेलमैदानहरू अतिक्रमणमा पर्ने गरेका छन्।
• वातावरण प्रदूषण: वायु, ध्वनि, तथा जल प्रदूषण तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ।
• बेरोजगारी र श्रमिक विस्थापन: ग्रामीण क्षेत्रबाट सहरमा बसाइसराइ गर्नेहरूका लागि पर्याप्त रोजगारीको अवसर उपलब्ध हुँदैन।
• हरियाली क्षेत्रको अभाव: वातावरण सन्तुलन कायम राख्नका लागि आवश्यक हरियाली पार्कहरूको कमी छ।

(ग) सन्तुलित शहरी वातावरण निर्माणमा हरियाली पार्कको महत्त्वबारे प्रकाश पार्नुहोस्।

उत्तर:
सन्तुलित र दिगो शहरी विकासका लागि हरियाली पार्क अत्यावश्यक छन्। तिनको महत्त्व निम्नानुसार छ:

• वातावरणीय सन्तुलन: हरियाली क्षेत्रले वायु शुद्धिकरणमा सहयोग गर्छ र तापक्रम नियन्त्रणमा राख्छ।
• स्वास्थ्य सुधार: शारीरिक व्यायाम तथा मानसिक शान्तिको लागि हरियाली पार्क आवश्यक हुन्छ।
• आकर्षक सहर वातावरण: हरियाली पार्कले सहरलाई सौन्दर्य प्रदान गर्छ, जसले पर्यटन प्रवर्द्धनमा पनि टेवा पुर्‍याउँछ।
• जैविक विविधता संरक्षण: चराचुरुङ्गी तथा अन्य जीवजन्तुका लागि सुरक्षित आश्रयस्थल प्रदान गर्छ।

(घ) स्मार्ट सिटीको अवधारणा र यसको महत्त्वबारे चर्चा गर्नुहोस्।

उत्तर:
नेपालमा पहिलो पटक आर्थिक वर्ष २०६७/६८ मा नयाँ सहर र स्मार्ट सिटीको अवधारणा अघि सारिएको थियो। सरकारको लक्ष्य आधुनिक, प्रविधिमैत्री, र सुविधा सम्पन्न सहरहरू विकास गर्नु थियो।

स्मार्ट सिटीको महत्त्व:

• नागरिक सुविधामा सुधार: उच्च प्रविधि प्रयोग गरी स्वास्थ्य, शिक्षा, यातायात, र अन्य सार्वजनिक सेवा सुधार गरिन्छ।
• पर्यावरणमैत्री विकास: हरियाली क्षेत्र विस्तार, नवीकरणीय ऊर्जा प्रवर्द्धन, र फोहोर व्यवस्थापन प्रणाली सुधार गरिन्छ।
• डिजिटल प्रविधिको प्रयोग: सूचना प्रविधि प्रयोग गरी सहरलाई व्यवस्थित र कुशल बनाइन्छ।
• रोजगारीका अवसरहरू: नयाँ प्रविधि, व्यवसाय, तथा लगानीको अवसर सिर्जना गर्छ।

यसरी, सहरकरणले नेपालमा नयाँ अवसरहरू ल्याए पनि विभिन्न चुनौतीहरू समाधान गर्न आवश्यक छ। दीर्घकालीन योजनाबद्ध शहरीकरण, आधुनिक प्रविधिको सही उपयोग, र वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्दै मात्र नेपालले समृद्ध र दिगो शहरीकरण हासिल गर्न सक्छ।