Nepalko Antarraashtreey Sambandh

पाठ :३ नेपालको अतर्राष्ट्रि य सबध

१. तल दि इएका नका उर दि नहुोस:

(क) BIMSTEC को पुरा नाम र यसको उद्देश्य:

उत्तर: BIMSTEC को पुरा नाम "The Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation" हो। यस संस्थाको उद्देश्य दक्षिण एशिया र दक्षिण-पूर्वी एशियाका ७ वटा सदस्य देशहरू (नेपाल, भारत, श्रीलंका, थाइल्याण्ड, म्यानमार, बंगलादेश र भुटान) बीच आर्थिक र प्राविधिक सहयोगको सञ्जाल स्थापना गर्नु हो।

(ख) विवमा एक अर्कालाई आर्थिक सहयोग गर्ने चलनको सुरुआतको कारण:

उत्तर: जब संसारका अधिकांश देशहरूले उपनिवेशीकरणको अन्त्य गरेपछि, विभिन्न देशहरूबीच आर्थिक सहयोगको आवश्यकता थपिएको थियो। युरोप, अमेरिका, जापान र अन्य शक्ति शाली देशहरूले आर्थिक सहयोग, अनुदान र ऋणको माध्यमबाट एशियाली देशहरूलाई विकास गर्न मद्दत गर्ने थालनी गरे। यसले विश्वव्यापी आर्थिक सहयोगको चलनको सुरुआत गर्यो।

(ग) सार्कमा कति ओटा देशहरू भपु रि वेष्टि छन्? ती देशहरूको नाम लेख्नुहोस्।

उत्तर: सार्कमा ३ ओटा देशहरू भपु रि वेष्टि छन्। ती देशहरू:

• नेपाल
• भूटान
• अफगानिस्तान

(घ) सार्क, BIMSTEC, याट र WTO को स्थापना कहिले भएको थियो?

उत्तर:

• सार्क को स्थापना: १९८५ (विक्रम सम्बत २०४२)
• BIMSTEC को स्थापना: १९९७ (विक्रम सम्बत २०५४)
• याट (WTO) को स्थापना: २००४ (अश्विन २२)
• WTO को स्थापना: १९९५ (विक्रम सम्बत २०५१ पौष १७)

(ङ) BIMSTEC को उद्देश्य के हो?

उत्तर: BIMSTEC को उद्देश्य दक्षिण एशिया र दक्षिण-पूर्वी एशियाका देशहरू बीचमा विभिन्न क्षेत्रहरूमा (जस्तै: व्यापार, प्रविधि, ऊर्जा, मानव संसाधन विकास, वातावरण संरक्षण आदि) सहयोग बढाउनु हो। यसका द्वारा सदस्य देशहरूले साझा चुनौतीहरूको समाधान गर्न र एक अर्कासँग विकासका अवसरहरू साझा गर्न प्रयास गर्छन्।

(च) सार्कका उद्देश्यहरू के के हुन्?

उत्तर: सार्कका उद्देश्यहरू तल दिइएको छन्:

• दक्षिण एशियाका जनताको जीवनस्तरको सुधार गर्नु।
• क्षेत्रीय सहयोग र आपसी विश्वासलाई बढावा दिनु।
• विभिन्न क्षेत्रहरूमा सक्रिय सहयोग र साझेदारीलाई प्रवर्द्धन गर्नु।
• अन्तर्राष्ट्रिय र क्षेत्रीय संगठनहरूसँग सहकार्य गर्नु।

(छ) सार्कका सिद्धान्तहरू के के हुन्?

उत्तर: सार्कका सिद्धान्तहरू तल दिइएको छन्:

• सदस्य राष्ट्रहरूले सामानको ओसारपसारलाई सहज बनाउन र व्यापारसँग सम्बन्धित अवरोध हटाउन सहयोग गर्ने।
• सदस्य राष्ट्रहरूले समान वितरण र सस्तो मूल्यमा सामाग्रीको उपलब्धता सुनिश्चित गर्ने।
• सहकार्यको कार्यान्वयन र यसका प्रभावको मूल्याङ्कन गर्नका लागि सहयोग र संयुक्त शासन प्रणाली तयार गर्ने।
• आपसी लाभलाई प्रवर्धन र विस्तार गर्न थप सहयोगका योजना बनाउने।

(ज) BIMSTEC का उद्देश्य र सिद्धान्तहरू (बन्दुगतमा):

उद्देश्यहरू:

• आर्थिक विकासका लागि उपयुक्त वातावरणको सिर्जना गर्नु।
• विकासका क्षेत्रहरूमा सामाजिक विकासको गति वृद्धिकारण गर्नु।
• साझा चासोका विषयहरूमा सक्रिय साझेदारी र आपसी सहयोगमा वृद्धि गर्नु।
• शिक्षा र अनुसन्धान सुविधामा वृद्धि गर्दै एक अर्कालाई सहयोग प्रदान गर्नु।
• सदस्य राष्ट्रहरूको राष्ट्रिय विकास योजनाहरूमा सहयोग गर्ने।
• क्षेत्रीय विकासका लागि अधिक लाभदायक परियोजनामा सहयोग पुर्याउने।

सिद्धान्तहरू:

• सदस्यमध्ये समानता, क्षेत्रीय अखण्डता, र राजनीतिक विना भेदभावको सिद्धान्तमा आधारित रहनु।
• सदस्य राष्ट्रहरूले राजनीतिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने र आपसी शान्ति र सहयोगका आधारमा व्यवहार गर्ने।
• सदस्य राष्ट्रहरूको बीचमा सहयोग र साझेदारीको माध्यमबाट क्षेत्रीय वा बहुपक्षीय विकासलाई प्रोत्साहित गर्नु।

(झ) विश्व व्यापार संगठनका उद्देश्य र सिद्धान्तहरू (बन्दुगतमा):

उद्देश्यहरू:

• जनताको जीवनस्तर सुधार गर्ने।
• रोजगार र उच्च तथा स्थिर विकास दरको वातावरण सिर्जना गर्ने।
• उत्पादन र सेवाको आपूर्ति र विस्तार गर्ने।
• वैश्विक विकास योजनाहरूको अनुसार संसाधनको सर्वोत्तम उपयोग गर्ने र वातावरणको संरक्षण गर्ने।
• वैश्विक, क्षेत्रीय र बहुपक्षीय व्यापार नियमहरूको आधारमा व्यापारलाई प्रोत्साहित गर्ने।

सिद्धान्तहरू:

• अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा भेदभाव नगर्ने।
• खुला प्रतिस्पर्धा बढाउने।
• समानताको सिद्धान्तमा आधारित रहनु।
• सीमामा शुल्क दरको निर्धारण र गैर-शुल्क अवरोधको समाधान गर्नका लागि कानूनी उपायहरू अपनाउने।

(ज) सार्कका उद्देश्य र नेपालका लागि फाइदाहरू:

सार्कका उद्देश्यहरू:

• सदस्य राष्ट्रहरूको बीचमा सीमा पार यात्रा र व्यापारमा रुकावट हटाउनु र सरल बनाउनु।
• व्यापार प्रतिस्पर्धा बढाउन सहयोग पुर्याउनु।
• सम्झौतासम्बन्धी कार्यान्वयनका लागि सशक्त संघटनको स्थापना गर्नु।
• क्षेत्रीय सहयोगका लागि उपयुक्त संरचना तयार गर्नु।

नेपालका लागि फाइदाहरू:

• अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको विस्तारबाट नेपालले उत्पादन वृद्धि र विकासको फाइदा लिन सक्नेछ।
• विशेष रूपमा नेपालले क्षेत्रीय व्यापार र सुविधाका लाभहरू उपयोग गर्न सक्नेछ।
• सीमा-रहित व्यापार र सरल नियमका माध्यमबाट नेपालका लागि आर्थिक समृद्धि र विकासको अवसरहरू खुल्नेछन्।

(ट) विश्व व्यापार संगठनको सदस्यतामा नेपालका लागि अवसर र चुनौतीहरू:

अवसरहरू:

1. गरीबी न्यूनीकरणमा सहयोग।
2. अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पहुँच प्राप्त गर्ने।
3. आपूर्ति श्रृंखलामा सहयोग।
4. कानूनी र सुरक्षित अधिकार संरक्षण।
5. विदेशी लगानीको आकर्षण।
6. व्यापारको विविधीकरण र विस्तार।
7. व्यापारको अनुकूल वातावरणको सिर्जना।

चुनौतीहरू:

1. लागत प्रतिस्पर्धाको कम संभावना।
2. उच्च व्यवसायिक प्रतिस्पर्धा।
3. विदेशी निर्भरता बढ्ने सम्भावना।
4. मस्तिष्क पलायन (Brain Drain)।
5. कोटा वितरणमा प्रतिबन्धहरू।
6. अवैध व्यापारको सम्भावना।