Saharikaran Ko Avadharna : Class 12 Social Notes

Subject

Saharikaran Ko Avadharna : Class 12 Social Notes

Get Social Studies Saharikaran ko avadharna comprehensive notes, detailed Q&As, and past question papers solutions and video tutorials.

Apr 16, 2026

12,514

Back to Social Studies

पाठ: १ सहरकरणको अवधारणा

१. तलका उत्तर दिनुहोस्:

(क) सहरको परिभाषा दिनुहोस्।
उत्तर:
सहर भनेको एक प्रकारको बस्ती र बजार हो। सहर शब्द "city" को नेपाली रूप हो, जुन ल्याटिन भाषाको "civitas" शब्दबाट उत्पन्न भएको हो। यसको शाब्दिक अर्थ भनेको नागरीकको समुदाय हो। सहर भन्नाले गैरकृषि कार्य र बसोबास गर्ने स्थानलाई जनाउँछ। सहरको उत्पत्ति जनसंख्याको आकार, व्यवसायिक विविधता, देशको कार्य र संरचनासँग जोडिएको हुन्छ। सहरले ग्रामीण समुदायलाई आधारभूत सेवाहरू प्रदान गर्दछ। सहर एक आर्थिक, शासनीक, धार्मिक, सांस्कृतिक र सेवा सम्बन्धित गतिविधिहरूको केन्द्र हो।

(ख) सहरकरणका विशेषताहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
सहरकरणका विशेषताहरू निम्नलिखित छन्:

उच्च जनसंख्या र जनघनत्व।
विभिन्न सेवा र सुविधाहरूको उपलब्धता।
व्यवसायिक विविधता।
बसाइँसराइको आकर्षण।
उद्योग र कारखानाको उपलब्धता।
गुणस्तरीय सेवा र सुविधाहरूको पर्यारंभ।
उच्च आर्थिक क्रियाकलाप।

(ग) व्यापक सहरकरणको इतिहासलाई व्याख्या गर्नुहोस्।
उत्तर:
प्राचीन सहरहरू मानव सभ्यतासँगै विकसित हुँदै आएका पाइन्छ। टर्कीको दक्षिणी क्षेत्रमा रहेका जेरिको र येरिहुको प्राचीन सहर लगभग ६००० ई.पु. का आसपास देखिएका थिए। मेसोपोटामिया, इजिप्ट, सिंधु घाटी र चीनका प्राचीन सहरहरू जल कृषि र अर्थतन्त्रमा आधारित थिए। यी सहरहरू खाद्य उत्पादन, बचत, धर्म, शक्ति र व्यापार केन्द्रका रूपमा रहेका थिए। प्राचीन सहरहरू मन्दिर र चर्चका आसपास बसेका थिए, जसले समाजको इतिहास र संस्कृति सँग जोडिएको थियो।

औद्योगिक युगको अन्तर्गत, अठारौं शताब्दीदेखि आधुनिक सहरको आधार तयार भयो। यस युगले उत्पादनमा विशेषता, मन्दीकरण, बजारकरण र यातायातका साधनहरूको विकासलाई बढावा दियो। यसले शहरको जीवनलाई आकर्षक बनायो र आधुनिक सहरहरूको विकासलाई प्रोत्साहन पुर्यायो।

सन् १९६० पछि पूँजीवादी अर्थतन्त्रको विकास, पूँजीको एकीकरण र लगानीले सहरकरणमा प्रमुख भूमिका खेलेको थियो। सन् १९८० पछि उत्पादन क्रियामा नवीन विधिहरूको समावेश, वैविध्यकरण र नवउदारवादले नयाँ ठाउँमा सहरकरणको गति तीव्र बनाएको छ। आधुनिक सहरहरूको सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक संरचनामा बसाइँसराइ, जातीय विविधता, असमानता र विकृति परिवर्तन भइरहेका छन्। विश्वभर सहरकरणलाई व्यवस्थित बनाउनको लागि संयुक्त राष्ट्र संघले ३१ अक्टोबरलाई विश्व सहरकरण दिवसको रूपमा मनाउने निर्णय गरेको छ।

About National Examinations Board

This content is part of Social Studies offered by National Examinations Board. This institution is committed to providing high-quality educational resources.

Nepalma Saharikaran एकाइ १०: अर्थतन्त्र र विकास

Frequently Asked Questions

This content is carefully structured to build understanding progressively, starting with fundamentals and advancing to more complex concepts.

Yes, once you have access, you can revisit this Saharikaran Ko Avadharna content as many times as you need.

Practice exercises and examples are integrated throughout the content to reinforce your understanding of Saharikaran Ko Avadharna.

Ready to Master Saharikaran Ko Avadharna : Class 12 Social Notes?

Continue your learning journey in Class 12 Social Guide and Notes and explore more comprehensive educational content.

Explore More Social Studies View All Subjects

Social Studies

Social Studies