Sarkarka Kam Kartavya Ra Adhikar : Class 12 Social Notes

Subject

Sarkarka Kam Kartavya Ra Adhikar : Class 12 Social Notes

Get Social Studies Sarkarka kam kartavya ra adhikar comprehensive notes, detailed Q&As, and past question papers solutions and video tutorials.

Apr 16, 2026

12,280

Back to Social Studies

पाठ: २ सरकारका काम, कर्तव्य र अधिकार

१. तलका उत्तर दिइनहोस्:

(क) एक तहका सरकारका प्रमुख १०-१० वटा अधिकारको सूची तयार पार्नुहोस्।

उत्तर: नेपालको संविधानमा संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारका काम, कर्तव्य र अधिकार तोकिएका छन्। अनुच्छेद ९ मा संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारका अधिकारहरूको सूचीको व्यवस्था गरिएको छ। अनुच्छेद ९ अनुसार तीनवटै सरकारले काम गर्न सक्छन्। ती अधिकारहरू संविधानअनुसार तल दिएका छन्:

संघीय सरकारका अधिकारहरू
– राष्ट्रिय एकता र भौतिक अखण्डताको रक्षा
– राष्ट्रिय सुरक्षा
– युद्ध र शान्ति
– हथियार खरिद, कारखाना र उत्पादन
– खानी उत्खनन
– सुरक्षा छापाखाना
– सामाजिक सुरक्षा र गरिबी निवारण
– नापतौल
– विमानन नीति, विद्युत विकास नीति, पर्यावरण नीति
– आणविक ऊर्जा, जलवायु परिवर्तन र अन्य
– हवाई उडान, अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल
– नागरिकता, राहदानी, भिसा, आवागमन

प्रदेश सरकारका अधिकारहरू
– प्रदेश शासन र शान्ति सुरक्षा
– यातायात सेवा
– प्रदेशसभा, प्रदेशमन्त्रीपरिषद
– प्रदेश भित्रको व्यापार
– प्रदेश लोकमार्ग
– प्रदेश अनुसन्धान र प्रदेश लोकसेवा आयोग
– खानी अनुसन्धान र व्यवस्थापन
– भूमी व्यवस्थापन, जग्गाको अभिलेख
– प्रदेश सरकारको कार्यालयको भौतिक व्यवस्थापन र प्रशासन

स्थानीय तहका अधिकारहरू
– नगरसभा
– सहकारी संस्था
– एफ.एम. संचालन
– आधारभूत शिक्षा
– आधारभूत यातायात र सरसफाइ
– स्थानीय अभिलेख व्यवस्थापन
– स्थानीय विकास आयोजना र योजनाहरू
– स्थानीय कर
– स्थानीय सडक, ग्रामीण सडक, कृषि सडक, सिंचाइ

(ख) संघीय सरकारका काम, कर्तव्यलाई विकासका काम, सुरक्षा सम्बन्धी काम र शासकीय काममा वर्गीकरण गर्नुहोस्।

उत्तर:
विकास सम्बन्धी काम
– राष्ट्रिय यातायात नीति, रेल र राष्ट्रिय लोकमार्गको व्यवस्थापन
– खानी उत्खनन
– केन्द्रिय तरल ग्यास, सिंचाइ र अन्य आयोजना र योजना

सुरक्षा सम्बन्धी काम
– केन्द्रिय सेना, सुरक्षा बल, राष्ट्रिय गुप्तचर
– अनुसन्धान, शान्ति सुरक्षा
– सामाजिक सुरक्षा र गरीबी निवारण
– फौजदार देवानी कानूनी निर्माण
– हथियार र खजाना खरिद, उत्पादन सम्बन्धी युद्ध र शान्ति

शासकीय काम
– संघीय निजामती सेवा, न्याय सेवा र अन्य सरकारी सेवा
– नापतौल
– नीति-नियम- सहकारी नियमन

(ग) सबै तहका सरकारका बीचमा केनाअधिकारका साझा सूची तयार गरि एउटै राख्नुहोस्। आफ्नो विचार थप्नुहोस्।

उत्तर: जस्तो कि कुनै व्यक्ति समाजमा कुनै एक स्थानमा स्थिर हुनु आवश्यक छ र यो समाजसँग सम्बन्धित हुनुपर्छ, यसलाई सबै सरकारको अर्थ र आवश्यकता पनि छ। राष्ट्रिय, संघीय र स्थानीय सरकारका अधिकार र कर्तव्यहरू साझा रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्छ। कुनै एक सरकारले मात्र काम गर्न सक्दैन। यसका लागि साझा अधिकारहरूको आवश्यकता पर्छ। उदाहरणका लागि, देशबाट अर्को देशमा जनताका स्थानान्तरण, दण्डको स्थानान्तरण लगायतका काजका लागि साझा अधिकारको आवश्यकता पर्छ। अन्तरदेशीय वन, जल, र वातावरणीय नीतिहरू र त्यससँग सम्बन्धित कानूनी अधिकारमा साझा कार्यवाही आवश्यक छ। यसलाई साझा अधिकारको रूपमा विचार गर्नुपर्छ। त्यसैले, संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकार बीचका साझा अधिकारहरूको सूची तयार गर्नु आवश्यक छ।

About National Examinations Board

This content is part of Social Studies offered by National Examinations Board. This institution is committed to providing high-quality educational resources.

Nagarik Adhikar Ra Kartavya Sarkarko Gathan Prakriya

Frequently Asked Questions

This content is carefully structured to build understanding progressively, starting with fundamentals and advancing to more complex concepts.

Yes, once you have access, you can revisit this Sarkarka Kam Kartavya Ra Adhikar content as many times as you need.

Practice exercises and examples are integrated throughout the content to reinforce your understanding of Sarkarka Kam Kartavya Ra Adhikar.

Ready to Master Sarkarka Kam Kartavya Ra Adhikar : Class 12 Social Notes?

Continue your learning journey in Class 12 Social Guide and Notes and explore more comprehensive educational content.

Explore More Social Studies View All Subjects

Social Studies

Social Studies