Bipadko Karan Ra Prabhav

पाठ: ७ विपत्तिका कारण र प्रभाव

१. तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्:

(क) प्राकृतिक विपत्तिका कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर: प्राकृतिक विपत्तिका कारणहरू यस प्रकार छन्:

1. भौगोलिक अवस्था:

   • नेपालको भौगोलिक अवस्थिति भारतीय र तिब्बती प्लेट जोडिएको स्थानमा छ।
   • पृथ्वीभित्रको अत्यधिक ताप र चापका कारण भूकम्पको जोखिम रहन्छ।
   • धरातल ठाडो तथा भिरालो भएकाले बाढी, पहिरो, र भूक्षयका कारण विपत्तिका घटनाहरू बढ्दछन्।

2. अनियमित वर्षा:

   • मौसममा आउने परिवर्तनले समयमा वर्षा नहुनु, अत्यधिक वा अनावश्यक वर्षा हुनु, तथा खण्डवृष्टिका कारण विपत्तिका घटना बढ्छन्।

3. जलवायु परिवर्तन:

   • जलवायु परिवर्तनका कारण वायुमण्डलको तापक्रम दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ।
   • यसले गर्दा खडेरी, बाढी, र प्रतिकूल मौसमी विपत्तिको सम्भावना बढ्दै जान्छ।

4. हिमताल फुट्ने जोखिम:

   • नेपालमा जलवायु परिवर्तनको असर उच्च हिमशृंखलामा पनि परेको छ।
   • तापक्रम वृद्धिले हिमनदीहरू पग्लेर तालहरूमा पानीको भार बढ्न गई ती फुट्न सक्छन्, जसले बाढी निम्त्याउँछ।
   • हिमताल फुटेर आएको बाढीले पहाडी तथा तराई क्षेत्रको जनजीवनलाई गम्भीर असर पार्छ।

(ख) विपत्तिले मानवीय जीवनमा पार्ने प्रभावहरूको सूची तयार पार्नुहोस्।

उत्तर:

• तीव्र जनसङ्ख्या वृद्धि, सहरीकरण, वातावरणीय ह्रास, वायु तथा पानीका स्रोतहरूको प्रदूषणले विपत्तिका घटनाहरू बढाइरहेका छन्।
• भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा कमजोर प्रविधि तथा गुणस्तरहीन सामग्रीहरूको प्रयोग हुँदा विपत्तिको असर गम्भीर हुन्छ।
• जनचेतनाको कमी, स्थानीय ज्ञान तथा स्रोतहरूको उपेक्षा, नीति कार्यान्वयनको अभाव, राजनीतिक द्वन्द्व र बसाइँसराइ आदिले विपत्तिको जोखिम बढाउँछन्।
• विपत्तिको प्रत्यक्ष प्रभाव कृषिजन्य उत्पादन, समुदायको जीविकोपार्जन, अनुकूलन पद्धति, र वातावरणीय सन्तुलनमा पर्छ।
• नेपालमा विपत्तिका घटनाहरूबाट ठूलो धनजनको क्षति भइरहेको छ।
• सन् १९७१ देखि २०१६ सम्म भएका विपत्तिहरूमध्ये महामारीबाट सबैभन्दा ठूलो मानवीय क्षति भएको देखिन्छ।
• सन् १९८८ र २०१५ को भूकम्पबाट ठूलो भौतिक क्षति भयो।
• बाढी तथा पहिरोका कारण प्रत्येक वर्ष ठूलो धनजनको क्षति हुन्छ।
• विपत्तिले गरिबीको अवस्था सिर्जना गर्छ, जसले पुनर्निर्माण तथा पुनर्स्थापनालाई झनै कठिन बनाउँछ।
• विपत्तिमा परेका व्यक्तिहरू पुनर्निर्माण तथा जीवनयापनका साधन-स्रोतहरूको अभावमा अझ प्रभावित हुन्छन्।

(ग) कोभिड–१९ ले तपाईंको पठनपाठनमा पारेको प्रभावको अनुभवलाई १० बुँदामा लेख्नुहोस्।

उत्तर:

1. समयमा पठनपाठन हुन सकेन, जसले शैक्षिक कोर्स प्रभावित भयो।
2. डिजिटल माध्यमबाट पठनपाठन हुँदा भौतिक उपस्थितिमा जस्तो प्रभावकारी रहेन।
3. कोभिडका कारण परीक्षाहरू समयमा सञ्चालन हुन नसक्दा दुई वर्षसम्म एउटै कक्षामा बस्नुपर्‍यो।
4. आफ्नो भविष्यको चिन्ताले मानसिक तनाव बढ्यो।
5. पढाइमा मन नलाग्ने, एकोहोरो बस्नुपर्ने जस्ता समस्याहरू देखा परे।
6. डर, त्रास, र असुरक्षाका कारण सिकाइमा रुचि घट्यो।
7. आर्थिक संकटका कारण धेरै विद्यार्थीले आफ्नो पढाइ जारी राख्न सकेनन्।
8. शिक्षक तथा विद्यार्थीबीच प्रत्यक्ष सम्पर्क नहुँदा पढाइको प्रभावकारिता कम भयो।
9. प्रयोगात्मक तथा सहशैक्षिक क्रियाकलाप गर्न नसक्दा सिकाइ सीमित रह्यो।
10. विद्यालय तथा कलेजहरू लामो समय बन्द हुँदा सामाजिक अन्तरक्रिया घटेर मानसिक स्वास्थ्यमा असर पर्‍यो।