Shiksha Ra Manav Sansadhan Vikas
Shiksha Ra Manav Sansadhan Vikas
Learn Shiksha Ra Manav Sansadhan Vikas in Social Studies with comprehensive educational content from Padandas.
Shiksha Ra Manav Sansadhan Vikas
पाठ: १ शिक्षा र मानव संसाधन विकास
अध्यान:
१. तलका निम्न प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस्:
(क) मानव संसाधन भनेको के हो?
उत्तर: कुनैपनि कार्य सफलतापूर्वक गर्नका लागि आवश्यक पर्ने सामग्री तथा साधनको जनशक्ति नै मानव संसाधन हो। यसमा साधारण कामदारदेखि उच्च दक्षतासम्मका जनशक्ति पर्दछन्। देशको आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र वैज्ञानिक उन्नतिको लागि मानव संसाधनको आवश्यकता पर्छ। किमान, व्यापारी, डाटर, इन्जिनियर, वकिल, पाइलट, शिक्षक, कर्मचारी, नर्स, डाकर्मी, सैनिक आदि मानव संसाधनका उदाहरण हुन्।
(ख) शिक्षा र मानव संसाधन विकासबीचको एक फरक लेख्नुहोस्।
उत्तर:
शिक्षा र मानव संसाधन विकासबीचको फरक निम्नानुसार छ:
-
शिक्षा:
शिक्षा एउटा व्यक्तिलाई उसको पेसागत जीवनमा आवश्यक पर्ने ज्ञान, सीप र क्षमता विकास गर्न मद्दत गर्ने प्रक्रिया हो। यस कारणले सरकारले मानव संसाधन विकास गर्नका लागि शिक्षा क्षेत्रमा ठूलो लगानी गरेको छ। शिक्षक, डाक्टर, नर्स, इन्जिनियर, र अन्य क्षेत्रका पेशेवरहरू शिक्षा मार्फत मानव संसाधनको विकास गर्छन्। -
मानव संसाधन विकास:
मानव संसाधन विकास भनेको जनशक्तिका लागि व्यक्तिगत र संगठनात्मक ज्ञान, सीप र क्षमताको विकास गर्ने क्रिया हो। यसले संस्थाका जनशक्तिका क्षमता र दक्षतालाई सुधार गरेर संगठनात्मक लक्ष्य प्राप्तिमा सहयोग पुर्याउँछ। यसमा शिक्षा, तालिम आदि मापदण्डहरू समावेश छन्।
(ग) कार्यगत तालिमको परिचय दिनुहोस्।
उत्तर: कार्यगत तालिम भन्नाले एउटा अनुभवी कामदार र अर्को नयाँ कार्यकर्मी बीचको औपचारिक वा अनौपचारिक सम्बन्ध हो। यस प्रक्रियामा अनुभवी कामदारबाट संस्थागत ज्ञान, क्षमता र सीप सँगै तालिम दिइन्छ। परंपरागत पेसामा (जस्तै, पाइलट, चालक, वा अन्य) नयाँ सदस्यलाई पुरानो सदस्यबाट तालिम दिइन्छ।
(घ) मानव संसाधन विकासका तरिका लेख्नुहोस्।
उत्तर: मानव संसाधन विकासका निम्न तरिका छन्:
- शिक्षा
- तालिम/सीप विकास
- कोचिङ्ग
- कार्यगत तालिम
- वायायन
तालिम/सीप विकास: शिक्षा र तालिम मार्फत व्यक्तिहरूलाई विशेष सीप र क्षमता विकास गर्न सहयोग पुर्याइन्छ। यसमा औपचारिक र अनौपचारिक तालिम कार्यक्रमहरू समावेश छन्।
वायायन: कामदारहरूले आफ्ना पेसामा आवश्यक सीप र ज्ञानलाई स्वच्छन्द रूपमा अभ्यास गर्दै सीप विकास गर्छन्। यसका लागि पुस्तिका, भिडियो, इन्टरनेट आदि माध्यम प्रयोग गरिन्छ।
(ङ) मानव संसाधन विकासमा शिक्षाको भूमिका शीर्षकमा एक छोटो लेख तयार गर्नुहोस्।
उत्तर:
विद्यालय, महाविद्यालय र विश्वविद्यालयमा दिइने औपचारिक शिक्षा नै मानव संसाधन विकास गर्ने प्रमुख तरिका हो। यो औपचारिक कार्यको मानव संसाधन विकासका लागि महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ। शिक्षा आवश्यक ज्ञान र सीपको विकास गर्दै व्यक्तिलाई पेसागत जीवनमा सफलता प्राप्त गर्न सहयोग पुर्याउँछ। त्यसैले शिक्षा र मानव संसाधन विकास एकअर्कासँग सहकार्य गरेर समाजको समग्र प्रगति गर्न योगदान पुर्याउँछन्।
(च) शिक्षा र मानव संसाधन बीचको सम्बन्धलाई उदाहरणसहित स्पष्ट गर्नुहोस्।
उत्तर:
शिक्षा र मानव संसाधन विकास दुवैले व्यक्तिलाई ज्ञान र सीप दिन्छ, जसले गर्दा उनीहरूको क्षमता विकास हुन्छ। शिक्षा शारीरिक, मानसिक, सामाजिक र भावनात्मक रूपमा व्यक्तिलाई सक्षम बनाउँछ। शिक्षा र मानव संसाधन विकासलाई सहकार्य गर्दै अघि बढाउने हो भने दुवै क्षेत्रमा प्रगति गर्न सक्छौं।
कुनैपनि देशको विकासका लागि पर्याप्त जनशक्ति आवश्यक पर्छ। त्यसका लागि शिक्षा र तालिमले जनशक्तिको विकास गर्न मद्दत पुर्याउँछन्।
Related Documents
No specific documents yet
There are no documents specifically linked to this topic yet. Check back soon for updates!
View All Subject DocumentsAbout National Examinations Board
This content is part of Social Studies offered by National Examinations Board. This institution is committed to providing high-quality educational resources.
Frequently Asked Questions
This content is carefully structured to build understanding progressively, starting with fundamentals and advancing to more complex concepts.
Yes, once you have access, you can revisit this Shiksha Ra Manav Sansadhan Vikas content as many times as you need.
Practice exercises and examples are integrated throughout the content to reinforce your understanding of Shiksha Ra Manav Sansadhan Vikas.
Ready to Master Shiksha Ra Manav Sansadhan Vikas?
Continue your learning journey in Social Studies and explore more comprehensive educational content.