Basainsarai Ko Pravritti : Class 12 Social Notes

Subject

Basainsarai Ko Pravritti : Class 12 Social Notes

Get Social Studies Basainsarai ko pravritti comprehensive notes, detailed Q&As, and past question papers solutions and video tutorials.

Apr 16, 2026

10,503

Back to Social Studies

पाठ ६: बसाइँसराइको वृद्धिः अवसर र चुनौती

१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस्:

(क) नेपालमा बसाइँसराइको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर:
जनसंख्या तथा बसोबास स्थान परिवर्तन गर्ने प्रक्रियालाई बसाइँसराइ भनिन्छ। नेपालमा बसाइँसराइको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि हेर्दा, यसका मुख्य कारणहरू आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, र वातावरणीय परिवर्तनहरूसँग सम्बन्धित छन्।

सुगौली सन्धि (१८१६) पछि बसाइँसराइ: नेपालका युवाहरू भारतीय तथा ब्रिटिस सेनामा भर्ती हुन थाले, जसले अन्तर्राष्ट्रिय बसाइँसराइलाई प्रोत्साहित गर्यो।
शिक्षा र रोजगारी: उच्च शिक्षा तथा रोजगारीको खोजीमा धेरै नेपालीहरू विदेश गएका छन्।
जनगणना तथ्याङ्क:
- २००१ को जनगणना: ७,६२,१८२ नेपाली विदेशमा अनुपस्थित थिए।
- २०११ को जनगणना: यो संख्या १९,२१,४९४ पुगेको थियो।
- अन्तर्राष्ट्रिय बसाइँसराइ दर: २०११ मा १०.३२% रहेको पाइन्छ।
आन्तरिक बसाइँसराइ: १९५० को दशकदेखि राणाशासनको अन्त्य भएसँगै, विशेष गरी काठमाडौँ उपत्यका तथा अन्य शहरी क्षेत्रमा पुनर्वास कार्यक्रम लागू भएपछि बसाइँसराइ दोब्बर वृद्धि भएको देखिन्छ।
हालको अवस्था: नेपालमा बसाइँसराइ दिन प्रतिदिन बढ्दो क्रममा रहेको छ, जसले सामाजिक तथा आर्थिक संरचनामा गहिरो प्रभाव पारेको छ।

(ख) नेपालमा आन्तरिक बसाइँसराइको प्रवृत्ति उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर:
नेपालमा आन्तरिक बसाइँसराइ विभिन्न दिशामा हुने गरेको छ। मुख्यतः बसाइँसराइ निम्न प्रवृत्तिहरूमा आधारित छ:

गाउँबाट सहरतर्फ: गाउँमा रोजगारीको अवसरको अभाव, शिक्षाको सहज पहुँच, तथा आधुनिक जीवनशैलीप्रतिको आकर्षणले मानिसहरू सहरतर्फ बसाइँ सर्न चाहन्छन्।
सहरबाट गाउँतर्फ: केही मानिसहरू सहरको भिडभाड, प्रदूषण, तथा उच्च जीवनयापन खर्चका कारण गाउँ फर्कने गरेका छन्।
सहरबाट सहरतर्फ: व्यापार, उद्योग, तथा अन्य व्यवसायका लागि एउटा सहरबाट अर्को सहरतर्फ बसाइँसराइ हुने गर्छ।
अन्तर-जिल्ला बसाइँसराइ: कुनै जिल्लाबाट अर्को जिल्लामा रोजगार, शिक्षा, तथा अन्य सुविधाका लागि मानिसहरू स्थानान्तरण हुने गर्छन्।
अन्तर-प्रदेशीय बसाइँसराइ: हिमाली तथा पहाडी भेगबाट तराईतर्फ बसाइँ सर्ने क्रम बढ्दो छ।

नेपालमा बसाइँसराइको प्रवृत्तिः जनगणना तथ्याङ्क अनुसार

नेपालमा १९७१ देखि अहिलेसम्म निरन्तर तराई क्षेत्र बसाइँसराइको प्रमुख गन्तव्य बनेको देखिन्छ।

२०११ को जनगणना अनुसार:
पहाडी भेगबाट तराईमा बसाइँ सर्ने दर ६४% थियो।
१९८१ मा यो दर ७६% रहेको थियो।

यस तथ्यांकले देखाउँछ कि नेपालमा पहाडी क्षेत्रबाट तराई क्षेत्रमा बसाइँसराइ गर्नेहरूको संख्या निरन्तर रूपमा बढिरहेको छ।

About National Examinations Board

This content is part of Social Studies offered by National Examinations Board. This institution is committed to providing high-quality educational resources.

Surakshit Evam Maryadit Aapravashan Nepalma Saharikaran Ka Avsar Ra Chunauti

Frequently Asked Questions

This content is carefully structured to build understanding progressively, starting with fundamentals and advancing to more complex concepts.

Yes, once you have access, you can revisit this Basainsarai Ko Pravritti content as many times as you need.

Practice exercises and examples are integrated throughout the content to reinforce your understanding of Basainsarai Ko Pravritti.

Ready to Master Basainsarai Ko Pravritti : Class 12 Social Notes?

Continue your learning journey in Class 12 Social Guide and Notes and explore more comprehensive educational content.

Explore More Social Studies View All Subjects

Social Studies

Social Studies