पाठ: ७ विपत्तिका कारण र प्रभाव
१. तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्:
(क) प्राकृतिक विपत्तिका कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर: प्राकृतिक विपत्तिका कारणहरू यस प्रकार छन्:
-
भौगोलिक अवस्था:
- नेपालको भौगोलिक अवस्थिति भारतीय र तिब्बती प्लेट जोडिएको स्थानमा छ।
- पृथ्वीभित्रको अत्यधिक ताप र चापका कारण भूकम्पको जोखिम रहन्छ।
- धरातल ठाडो तथा भिरालो भएकाले बाढी, पहिरो, र भूक्षयका कारण विपत्तिका घटनाहरू बढ्दछन्।
-
अनियमित वर्षा:
- मौसममा आउने परिवर्तनले समयमा वर्षा नहुनु, अत्यधिक वा अनावश्यक वर्षा हुनु, तथा खण्डवृष्टिका कारण विपत्तिका घटना बढ्छन्।
-
जलवायु परिवर्तन:
- जलवायु परिवर्तनका कारण वायुमण्डलको तापक्रम दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ।
- यसले गर्दा खडेरी, बाढी, र प्रतिकूल मौसमी विपत्तिको सम्भावना बढ्दै जान्छ।
-
हिमताल फुट्ने जोखिम:
- नेपालमा जलवायु परिवर्तनको असर उच्च हिमशृंखलामा पनि परेको छ।
- तापक्रम वृद्धिले हिमनदीहरू पग्लेर तालहरूमा पानीको भार बढ्न गई ती फुट्न सक्छन्, जसले बाढी निम्त्याउँछ।
- हिमताल फुटेर आएको बाढीले पहाडी तथा तराई क्षेत्रको जनजीवनलाई गम्भीर असर पार्छ।
(ख) विपत्तिले मानवीय जीवनमा पार्ने प्रभावहरूको सूची तयार पार्नुहोस्।
उत्तर:
- तीव्र जनसङ्ख्या वृद्धि, सहरीकरण, वातावरणीय ह्रास, वायु तथा पानीका स्रोतहरूको प्रदूषणले विपत्तिका घटनाहरू बढाइरहेका छन्।
- भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा कमजोर प्रविधि तथा गुणस्तरहीन सामग्रीहरूको प्रयोग हुँदा विपत्तिको असर गम्भीर हुन्छ।
- जनचेतनाको कमी, स्थानीय ज्ञान तथा स्रोतहरूको उपेक्षा, नीति कार्यान्वयनको अभाव, राजनीतिक द्वन्द्व र बसाइँसराइ आदिले विपत्तिको जोखिम बढाउँछन्।
- विपत्तिको प्रत्यक्ष प्रभाव कृषिजन्य उत्पादन, समुदायको जीविकोपार्जन, अनुकूलन पद्धति, र वातावरणीय सन्तुलनमा पर्छ।
- नेपालमा विपत्तिका घटनाहरूबाट ठूलो धनजनको क्षति भइरहेको छ।
- सन् १९७१ देखि २०१६ सम्म भएका विपत्तिहरूमध्ये महामारीबाट सबैभन्दा ठूलो मानवीय क्षति भएको देखिन्छ।
- सन् १९८८ र २०१५ को भूकम्पबाट ठूलो भौतिक क्षति भयो।
- बाढी तथा पहिरोका कारण प्रत्येक वर्ष ठूलो धनजनको क्षति हुन्छ।
- विपत्तिले गरिबीको अवस्था सिर्जना गर्छ, जसले पुनर्निर्माण तथा पुनर्स्थापनालाई झनै कठिन बनाउँछ।
- विपत्तिमा परेका व्यक्तिहरू पुनर्निर्माण तथा जीवनयापनका साधन-स्रोतहरूको अभावमा अझ प्रभावित हुन्छन्।
(ग) कोभिड–१९ ले तपाईंको पठनपाठनमा पारेको प्रभावको अनुभवलाई १० बुँदामा लेख्नुहोस्।
उत्तर:
- समयमा पठनपाठन हुन सकेन, जसले शैक्षिक कोर्स प्रभावित भयो।
- डिजिटल माध्यमबाट पठनपाठन हुँदा भौतिक उपस्थितिमा जस्तो प्रभावकारी रहेन।
- कोभिडका कारण परीक्षाहरू समयमा सञ्चालन हुन नसक्दा दुई वर्षसम्म एउटै कक्षामा बस्नुपर्यो।
- आफ्नो भविष्यको चिन्ताले मानसिक तनाव बढ्यो।
- पढाइमा मन नलाग्ने, एकोहोरो बस्नुपर्ने जस्ता समस्याहरू देखा परे।
- डर, त्रास, र असुरक्षाका कारण सिकाइमा रुचि घट्यो।
- आर्थिक संकटका कारण धेरै विद्यार्थीले आफ्नो पढाइ जारी राख्न सकेनन्।
- शिक्षक तथा विद्यार्थीबीच प्रत्यक्ष सम्पर्क नहुँदा पढाइको प्रभावकारिता कम भयो।
- प्रयोगात्मक तथा सहशैक्षिक क्रियाकलाप गर्न नसक्दा सिकाइ सीमित रह्यो।
- विद्यालय तथा कलेजहरू लामो समय बन्द हुँदा सामाजिक अन्तरक्रिया घटेर मानसिक स्वास्थ्यमा असर पर्यो।