Kishorkishoriko Adhikar Ra Kartavya : Class 12 Social Notes

Subject

Kishorkishoriko Adhikar Ra Kartavya : Class 12 Social Notes

Get Social Studies Kishorkishoriko adhikar ra kartavya comprehensive notes, detailed Q&As, and past question papers solutions and video tutorials.

Apr 16, 2026

12,745

Back to Social Studies

पाठ: ४ कि शोरकि शोरको अधि कार र कर्तर्त य

१. तलका उत्तर दिनुहोस्:

(क) किशोर किशोरीको अधिकारको सूची बनाई ती अधिकार न प्राप्त भएमा के के असर पर्न सक्छ, उल्लिखित गर्नुहोस्।
उत्तर:
किशोर किशोरी भविष्यका जिम्मेवार नागरिक हुन्। किशोर किशोरी आफूलाई अधिकार प्राप्त अवस्थामा हुनु आवश्यक छ। यसै कारण, उनीहरूको अधिकार पहिचान गर्न र उनीहरूलाई ती अधिकारहरूको बारेमा सचेत गराउन आवश्यक छ। सामान्यत: किशोर किशोरीका अधिकारहरू तल उल्लिखित छन्:

अभिभावकबाट संरक्षणको अधिकार
सहभागिता अधिकार
शारीरिक, मानसिक र सामाजिक विकासको अधिकार
बाल विवाहबाट मुक्त हुने अधिकार
पारिवारिक र सामुदायिक गतिविधिहरूमा सहभागी हुने अधिकार
यौन र प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार

यदि किशोर किशोरीले यी अधिकारहरू प्राप्त गर्न सकेनन् भने, यसका विभिन्न असरहरू पर्न सक्छन्। ती असरहरू निम्नानुसार छन्:

किशोर किशोरीहरू आफ्नो समग्र विकासमा पछाडि रहन्छन्।
यदि किशोर किशोरीले सहभागिता अधिकार प्राप्त गर्न सकेनन् भने, उनीहरूको मानसिक विकासमा कमी आउन सक्छ, जसले गर्दा भविष्यमा व्यक्तिगत विकासमा असर पर्न सक्छ।
नेपालको कानूनी व्यवस्था अनुसार, २० वर्ष भन्दा कम उमेरका किशोर किशोरीलाई बाल विवाहको अनुमति दिइएको छैन। यदि किशोर किशोरीले यस अधिकारबाट वञ्चित भए भने, उनीहरूले शिक्षा प्राप्त गर्न कठिनाइ महसुस गर्न सक्छन् र आफ्नो जीवनको सही दिशा पहिचान गर्न असमर्थ हुन सक्छन्।
किशोर किशोरीहरूले यौन र प्रजनन स्वास्थ्यको अधिकारको संरक्षण नपाएको खण्डमा, उनीहरूले स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्याहरूको सामना गर्न सक्छन् र उनीहरूको जीवनमा गम्भीर मानसिक र शारीरिक समस्याहरू आउन सक्छन्।

(ख) किशोर किशोरीले कर्तव्य पालना गर्दा हुने फाइदाको सूची तयार गर्नुहोस्।
उत्तर:
किशोर किशोरीहरू भविष्यका जिम्मेवार नागरिक हुन्। उनीहरूले कर्तव्य पालन गर्दा विभिन्न प्रकारका फाइदाहरू प्राप्त गर्न सक्छन्। कर्तव्य पालनको फाइदाहरू तल उल्लिखित छन्:

पारिवारिक मायाजेन र समझदारी बढाउँछ, र यसले परिवारमा एकता र सौहार्दको वातावरण सिर्जना गर्छ। यसबाट किशोर किशोरीहरूले परिवारबाट आवश्यक सहयोग र सद्भाव प्राप्त गर्न सक्छन्।
कर्तव्य पालन गर्दा किशोर किशोरीहरूले समाजबाट सम्मान, सहयोग र समर्थन प्राप्त गर्छन्, जसले उनीहरूको आत्मविश्वास र प्रेरणा बढाउँछ।
किशोर किशोरीहरूले आफ्नो व्यक्तिगत कार्यहरू आफैं गर्न सिक्छन् र यसरी जीवनका महत्वपूर्ण कौशलहरू सिक्ने मौका पाउँछन्। यसले भविष्यमा उनीहरूको आत्मनिर्भरता र व्यक्तित्व विकासमा मद्दत गर्छ।
यौन र प्रजनन स्वास्थ्यका बारेमा ज्ञान राख्नाले उनीहरूलाई जीवनमा सकारात्मक निर्णय लिन मद्दत गर्छ। यसबाट उनीहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा सुधार आउँछ र सही मार्गमा अघि बढ्न सकिन्छ।
किशोर किशोरीहरूले आफ्नो अधिकार र कर्तव्यको ज्ञान राख्दा उनीहरूले गलत निर्णय र कार्यहरूबाट बच्न सक्छन्, जसले भविष्यमा उनीहरूलाई सुरक्षित र जिम्मेवार नागरिक बनाउँछ।

यसरी, किशोर किशोरीहरूको कर्तव्य पालनले उनीहरूको सामाजिक, मानसिक र शारीरिक विकासमा सकारात्मक प्रभाव पार्दछ।

About National Examinations Board

This content is part of Social Studies offered by National Examinations Board. This institution is committed to providing high-quality educational resources.

Muluki Sanhita Nagarik Adhikar Ra Kartavya

Frequently Asked Questions

This content is carefully structured to build understanding progressively, starting with fundamentals and advancing to more complex concepts.

Yes, once you have access, you can revisit this Kishorkishoriko Adhikar Ra Kartavya content as many times as you need.

Practice exercises and examples are integrated throughout the content to reinforce your understanding of Kishorkishoriko Adhikar Ra Kartavya.

Ready to Master Kishorkishoriko Adhikar Ra Kartavya : Class 12 Social Notes?

Continue your learning journey in Class 12 Social Guide and Notes and explore more comprehensive educational content.

Explore More Social Studies View All Subjects

Social Studies

Social Studies