पाठ ७: सुरक्षित एवं मर्यादित आवासन
१. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस्:
(क) आवासी कामदारले भोग्नुपर्ने मुख्य समस्या र चुनौतीहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
आवासी कामदारहरूले विभिन्न समस्या र चुनौतीहरू सामना गर्नुपर्दछ। रोजगारमा जाने व्यक्तिको सुरक्षा, आवासी कामदारहरूको अधिकार, तथा मर्यादित कामको अवसर अभावका कारण धेरै युवा घरपरिवारविहीन र वेपत्ता भएका छन्।
मुख्य समस्या र चुनौतीहरू निम्नानुसार छन्:
- अवैधानिक रोजगार प्रक्रिया: कामदारहरू अनौपचारिक, गैरपारदर्शी छनोट प्रक्रियाबाट गुज्रिन बाध्य छन्।
- शोषण र ठगी: धेरै आवासी कामदारहरू अत्यधिक शुल्क तिर्न बाध्य हुन्छन्।
- उच्च ब्याजदर: कामदारहरू उच्च ब्याजमा ऋण लिएर विदेश जाने गर्छन्।
- भेदभाव र शोषण: धेरै कामदारहरूले कार्यस्थलमा भेदभाव, जबर्जस्ती श्रम, तथा मानव तस्करी जस्ता समस्याहरू सामना गर्नुपर्छ।
- सामाजिक सुरक्षा र कानुनी संरक्षणको अभाव: उनीहरू कानुनी सुरक्षाबाट बञ्चित हुन्छन्।
- सुरक्षाको कमी: धेरै कामदारहरू कठिन तथा जोखिमयुक्त कार्यस्थलमा काम गर्न बाध्य हुन्छन्।
(ख) सुरक्षित आवासनका लागि सरकारले अवलम्बन गरेका नीतिहरूको समीक्षा गर्नुहोस्।
उत्तर:
नेपाल सरकारले वैदेशिक रोजगारलाई सुरक्षित, मर्यादित, र व्यवस्थित बनाउन विभिन्न नीतिहरू अवलम्बन गरेको छ।
-
वैदेशिक रोजगार ऐन, २०६४:
- अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुसार कामदारहरूको अधिकार सुनिश्चित गर्ने।
- रोजगारदाता कम्पनीहरूसँग स्पष्ट सम्झौता गर्ने व्यवस्था।
- पारदर्शिता र गैर-भेदभावपूर्ण नीति अपनाउने।
-
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४:
- सुरक्षित आवासनका लागि सूचना प्रणाली विकास।
- सीपमूलक तालिम, वित्तीय साक्षरता, तथा सामाजिक तथा आर्थिक पुनःएकीकरणका कार्यक्रमहरू सञ्चालन।
-
वैदेशिक रोजगार प्रवर्द्धन नीति:
- विदेशबाट फर्केका कामदारहरूको पुनःस्थापना।
- नेपालमै रोजगारी सिर्जना गर्न नीतिगत पहल।
(ग) सुरक्षित आवासन भनेको के हो?
उत्तर:
सुरक्षित आवासन भन्नाले आवासी कामदारहरूको बसोबास तथा कामका सबै चरणहरूमा सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्नु हो।
यसमा निम्न कुरा समावेश हुन्छ:
- रोजगारीको स्रोत देशमा सुरक्षा: कामदारहरूले रोजगारी पाउनु अगाडि नै आवश्यक सुरक्षा, कानुनी जानकारी, तथा प्रशिक्षण प्राप्त गर्नुपर्छ।
- यात्राका क्रममा सुरक्षा: कामदारहरूलाई यात्रा सुरक्षित बनाउन सहयोग पुर्याउनु।
- गन्तव्य देशमा सुरक्षा: कामदारहरूका अधिकार सुनिश्चित गर्दै जबर्जस्ती श्रम, मानव बेचबिखन, तथा शोषण रोकथाम गर्नु।
(घ) सुरक्षित आवासनका लागि नेपालमा गरिएका विभिन्न प्रयासहरूको विवरण तयार गर्नुहोस्।
उत्तर:
नेपाल सरकारले सुरक्षित आवासन सुनिश्चित गर्न विभिन्न योजनाहरू अगाडि सारेको छ:
-
वैदेशिक रोजगार प्रवर्द्धन बोर्ड:
- रोजगारीमा जाने कामदारहरूको क्षमता अभिवृद्धि गर्ने।
- कानुनी सहायता प्रदान गर्ने।
-
नेपाल सरकार तथा अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाहरूको पहल:
- श्रमिक सुरक्षाका लागि हेल्पलाइन तथा आपतकालीन सहायता केन्द्रहरूको स्थापना।
- सामाजिक सुरक्षाको पहुँच सुनिश्चित गर्न प्रवासी कल्याणकारी कोष स्थापना।
-
सहयोगी संस्थाहरू:
- नेपाल मानव अधिकार आयोग, प्रवासी कामदार संघ, तथा विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूले सुरक्षित आवासन प्रवर्द्धनका लागि काम गरिरहेका छन्।
(ङ) सुरक्षित आवासनका लागि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाले गरेका योगदानको चर्चा गर्नुहोस्।
उत्तर:
विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाहरूले आवासी कामदारहरूको सुरक्षाका लागि योगदान पुर्याएका छन्।
-
संयुक्त राष्ट्रसंघ (UNO):
- १९९० मा "आप्रवासी कामदार तथा तिनका परिवारका सदस्यहरूको अधिकार संरक्षणसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि" पारित।
- २००३ देखि लागू भएको यस महासन्धिले आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, नागरिक, तथा राजनीतिक अधिकारहरूको रक्षा गर्दछ।
-
अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (ILO):
- प्रवासी श्रमिकहरूको सुरक्षाका लागि ILO Conventions 97 and 143 लागू।
- मर्यादित कामको अवसर प्रवर्द्धन।
-
अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासन संगठन (IOM):
- सुरक्षित आप्रवासन, क्षमता अभिवृद्धि, तथा मानव तस्करीविरुद्ध पहल।
- पुनःस्थापनाका लागि सहजीकरण।
-
विश्व बैंक (World Bank) र एशियाली विकास बैंक (ADB):
- वैदेशिक रोजगारबाट आर्जित पूँजीको सही उपयोग गर्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन।
- प्रवासी श्रमिकका लागि वित्तीय तथा व्यावसायिक सीप विकास कार्यक्रमहरू।